Thứ Tư, 27 tháng 7, 2022

Random readings (2)

Tổ "vũ khí nặng" là siêu cảm tử, nên mỗi chiến sĩ được mặt trận cấp phát một chiếc "lập lắc" bằng nhôm cứng, trên mặt khắc tên họ, dây đeo bằng thép không rỉ, để lỡ hy sinh xác người nọ khỏi lan với xác người kia. Các anh "vũ khí nặng" rất hãnh diện với việc cấp phát ưu tiên này. Trời rét căm căm mà anh nào cũng xắn cao tay áo quân phục để khoe. Tôi còn nhớ trong thiên hùng ca tôi viết cả một đoạn thơ dài về những chiếc "lập lắc" này và những chiến sĩ đeo nó trên cườm tay. Tôi gọi chúng là của hồi môn của cuộc chiến tranh Vệ quốc tặng cho những đứa con hiếu nghĩa tình nguyện kết duyên với Tử Thần!

Một buổi sáng, mặt trận Huế chìm trong mưa. Bùn đất lép nhép trong các chiến hào. Tôi từ chỉ huy sở Mặt trận chạy liên lạc xuống trung đội anh Ngọc đưa mật khẩu chiến đấu đêm hôm đó. Mật khẩu đựng trong phong bì dán kín, có gắn xi, con dấu đồng của Mặt trận đóng lên xi đảm bảo tuyệt mật. Phùng Huấn ngoắc tay gọi tôi: "Bê! Bê." (tên gọi tôi ngày còn ở nhà), rồi ghé sát tai tôi nói nhỏ: "Tối ni đơn vị tau đi cảm tử vị trí nhà hàng Sap-phăng-xông (Bây giờ là cửa hàng Bách hóa số 1, thành phố Huế), Mặt trận sẽ đãi tụi tau một bữa thịt bò, thịt heo với xôi ở sân chùa Vạn Phước. Để lỡ có chết thì anh em được chết no. Tắt mặt trời, mi nhớ chạy xuống mà ăn chực". Tụi liên lạc nhóc chúng tôi, hễ nghe nói được ăn thì có phải chui qua lưới lửa của đạn súng máy, chúng tôi cũng chẳng từ. Chúng tôi thường lý sự: "Bắn chưa chắc đã trúng. Trúng chưa chắc đã chết. Không trúng, không chết thì được ăn?".

Tôi ngờ bữa ăn tối hôm đó chính là bữa ăn mà Nguyễn Đắc Xuân đã kể lại trong bài báo nói trên: "Vợ chưa cưới của đồng chí Phùng Huấn, đã 70 tuổi, từ xã Thuỷ Dương ( tên mới của làng Thuỷ Thanh Thượng) chống gậy lên thăm hài cốt của người yêu xưa. Bà kể: Chiều đó tôi lên đơn vị thăm anh ấy. Tôi rủ anh đi ăn hàng. Anh ấy nói: "Tối ni đơn vị anh đi cảm tử với tụi Tây. Mặt trận hẹn đãi Trung đội một bữa thịt bò thịt heo ê hề. Chừ đi ăn hàng, sợ ngang bụng tối không ăn được, phí đi". Anh ấy nhất định không đi. Tôi ngó cổ tay anh ấy, hỏi: "Người ta đeo vòng vàng xuyến bạc, anh đeo cái miếng sắt, miếng chì nớ mần chi rứa?". Anh nói: "Miếng sắt miếng chì ni nhưng ai đem vàng bạc đổi, đừng hòng tui đổi. Chỉ có mấy thằng lính cảm tử như tụi anh mới được Mặt trận phát cho đeo. Trên ni người ta khắc tên họ, để lỡ anh có chết, em nhận đúng xác anh đem về chôn, không thì em lại chôn lộn một thằng chồng chưa cưới khác, mà cứ khóc hu hu: "Anh Huấn ơi là anh Huấn ơi… Nỡ bỏ em mà đi tội nghiệp em lắm anh nờ…". Tôi tưởng anh nói bông lơn chơi ai ngờ anh nói thiệt…"

Nếu bữa ăn bà kể lại với văn hữu đúng là bữa ăn cuối cùng của Trung đội cảm tử ở sân chùa Vạn Phước đêm đó, thì tôi còn nhớ rất rõ có cả Trung đoàn trưởng Hà Văn Lâu và chỉ huy trưởng Mặt trận khu C, Phùng Đông… cũng là bác họ tôi dự. Bữa ăn đêm đó rất lạ. Không ồn ào, nhộn nhạo như những bữa liên hoan thường lệ khác của lính tráng chúng tôi. Cả trung đội ngồi ăn rất lặng lẽ trong ánh sáng chập chờn của mấy ngọn đuốc dầu hỏa. Nghe được cả tiếng đũa bát chạm lách cách. Tiếng nhai nuốt vội vàng. Họ ăn mà nghiêm trang như hành lễ. Hình như họ dự cảm một điều gì đó vô cùng nghiêm trọng sắp xẩy ra trong cuộc đời chiến trận của họ. Chính cái không khí lặng lẽ bất thường này đã tạc khắc vào ký ức tuổi thơ của tôi một ấn tượng buốt nhói mà thời gian không thể làm phai mờ…

-------------------------------------------------------------------

"Bản hùng ca bị mối xông và mười bảy bộ hài cốt" - Phùng Quán.

Thứ Sáu, 18 tháng 2, 2022

Thiệt hại xe tăng của Trung Quốc năm 1979

 

Để tiến công Việt Nam năm 1979, phía Trung Quốc đã huy động tổng cộng 7 trung đoàn và 2 tiểu đoàn thuộc lực lượng tăng thiết giáp, cụ thể:

Trung đoàn xe tăng Quân đoàn 41, Quân khu Quảng Châu: 105 xe tăng hạng nhẹ Type-62, 13 thiết giáp chở quân Type-63, 4 xe cứu kéo.

Trung đoàn xe tăng Quân đoàn 42, Quân khu Quảng Châu: 106 xe tăng hạng nhẹ Type-62, 13 thiết giáp chở quân Type-63, 4 xe cứu kéo.

Trung đoàn xe tăng Quân đoàn 43, Quân khu Vũ Hán: 80 xe tăng hạng trung Type-59, 7 thiết giáp chở quân Type-63, 4 xe cứu kéo.

Trung đoàn xe tăng Quân đoàn 54, Quân khu Vũ Hán: 80 xe tăng hạng trung T-34.

Trung đoàn xe tăng Quân đoàn 55, Quân khu Quảng Châu: 107 xe tăng hạng nhẹ Type-62, 13 thiết giáp chở quân Type-63.

Trung đoàn xe tăng độc lập Quân khu Quảng Châu: 80 xe tăng lội nước Type-63, 9 thiết giáp chở quân Type-63.

Trung đoàn xe tăng độc lập Quân khu Côn Minh: 102 xe tăng hạng nhẹ Type-62, 11 thiết giáp chở quân Type-63.

Tiểu đoàn 2, Trung đoàn xe tăng độc lập Quân khu Thành Đô: 37 xe tăng hạng trung Type-59

Tiểu đoàn hỏa tiễn, Sư đoàn xe tăng số 1, Quân khu Bắc Kinh: 18 hỏa tiễn tự hành Type-70 (xe thiết giáp Type-63 mang dàn hỏa tiễn 19 nòng 130mm).

Tổng cộng 781 xe chiến đấu với 697 xe tăng và 84 thiết giáp.

Hướng Hoàng Liên Sơn có 1 trung đoàn xe tăng hạng trung độc lập của Quân khu Côn Minh với 113 xe chiến đấu.

Hướng Lạng Sơn có 1 trung đoàn tăng hạng trung của Quân đoàn 55 và 1 tiểu đoàn tăng lội nước thuộc Trung đoàn xe tăng độc lập Quân khu Quảng Châu, tổng cộng 107 xe tăng hạng nhẹ Type-62, 26 xe tăng lội nước Type-63 và 13 thiết giáp chở quân Type-63.

Hướng Cao Bằng là nơi tập trung hơn 60% lực lượng xe tăng của Trung Quốc, gồm 2 trung đoàn tăng hạng nhẹ của Quân đoàn 41 và 42, 1 trung đoàn tăng hạng trung của Quân đoàn 43, 2 tiểu đoàn tăng lội nước của Trung đoàn xe tăng độc lập Quân khu Quảng Châu và 1 tiểu đoàn hỏa tiễn tự hành. Tổng cộng 211 xe tăng hạng nhẹ Type-62, 80 xe tăng hạng trung Type-59, 54 xe tăng lội nước Type-63, 42 thiết giáp chở quân Type-63 và 18 hỏa tiễn tự hành Type-70.

Như vậy lực lượng trực tiếp tham chiến trong thực tế là 580 xe tăng và 84 thiết giáp. Trung đoàn xe tăng Quân đoàn 54 và Tiểu đoàn Type-59 của Trung đoàn xe tăng độc lập Quân khu Thành Đô nằm dự bị phía sau, không tham chiến.

Trong số 664 xe chiến đấu tham chiến, có tới 609 chiếc bị hư hỏng ở nhiều cấp độ. 87% các tổn thất này (tương đương 530 xe) xảy ra trong 4 ngày chiến đấu đầu tiên (trong đó ngày 17-2-1979 lên tới 52%, còn lại lần lượt là 15%, 13%, 7%). Con số này đã tính tất cả các sự cố, hỏng hóc kỹ thuật, bao gồm cả không trong tình huống chiến đấu. Số xe "chiến thương" được Trung Quốc xác định là chiếm 31%, nghĩa là khoảng 190-200 xe. Có 76 chiếc được tính là bị phá hủy (có 5 xe Type-59, còn lại là Type-62 và Type-63), trong đó 32 xe được đưa về Trung Quốc xử lý và 44 xe bị bỏ lại chiến trường. Còn lại 533 xe (cả chiến thương lẫn phi chiến thương) được sửa chữa và khôi phục tình trạng chiến đấu.

Thông cáo chính thức của Bộ Quốc phòng Việt Nam tuyên bố tiêu diệt 280 xe tăng và thiết giáp đối phương, cao gấp rưỡi số Trung Quốc tự nhận. Trong điều kiện chiến tranh thì chuyện sai số như vậy là bình thường.




 

Thứ Bảy, 29 tháng 1, 2022

USS Sculpin và chuyến đi bí mật cuối cùng của đoàn tàu không số

 

Tháng 3-1972, nhằm tăng cường khả năng ngăn chặn tiếp tế bằng đường biển từ miền Bắc, Hải quân Mỹ quyết định sử dụng tàu ngầm tấn công hạt nhân USS Sculpin (SSN-590) thuộc lớp Skipjack theo dõi tàu vận tải của Hải quân Nhân dân Việt Nam từ khu vực xuất phát ở gần đảo Hải Nam (Trung Quốc) vào đến miền Nam Việt Nam, sau đó tiêu diệt trong hải phận Việt Nam trước khi kịp bốc dỡ hàng.

Theo lời kể của Đô đốc Charles R. Larson (lúc đó là Trung tá, thuyền phó USS Sculpin), ngày 10-4-1972 USS Sculpin chiếm lĩnh vị trí tuần tra ngoài khơi đảo Hải Nam. Ngày 12-4, tàu 645 thuộc Đoàn 125 do thuyền trưởng Lê Hà và chính trị viên Nguyễn Văn Hiệu chỉ huy xuất phát lần thứ 3, chở theo 70 tấn đạn dược, 1 tấn thuốc nổ và nhiều hàng hóa khác. Sau khi so sánh dữ liệu ảnh chụp, đồng thời đối chiếu với hướng đi bất thường về phía bờ biển phía tây Philippines, USS Sculpin xác định 645 là tàu vận chuyển vũ khí và bắt đầu theo dõi. Điều này được xác nhận thêm sau khi tàu 645 chuyển hướng ngoặt về phía nam.


Tàu ngầm tấn công hạt nhân USS Sculpin (SSN-590)

USS Sculpin theo dõi 645 qua kính tiềm vọng và sonar thụ động nhờ vào âm thanh khá đặc trưng từ trục và cánh quạt chân vịt. Để bám đuôi tàu 645 di chuyển với tốc độ khoảng 20km/h, USS Sculpin duy trì tốc độ không quá 37km/h ở độ sâu 60m, cách đáy 9 đến 24m. Ban đầu mọi việc tiến triển thuận lợi, tuy nhiên sau đó tàu 645 chuyển hướng về phía đông, đi vào một khu vực có nhiều đá ngầm, rạn san hô và xác tàu đắm (có lẽ để tránh bị theo dõi). Điều này buộc USS Sculpin quyết định tính toán và chuyển hướng đi vòng để đón đầu 645. Trong thời gian đó máy bay trinh sát P-3 Orion của Hải quân Mỹ được yêu cầu bí mật tiếp tục giám sát từ trên cao để thay thế.

USS Sculpin gặp khá nhiều khó khăn trong quá trình theo dõi khi phải bám theo 645 qua những khu vực có nhiều dàn khoan dầu hoạt động, hoặc khu vực tuyến đường thủy nhiều tàu bè qua lại. Sau khi tiến sâu xuống phía nam, tàu 645 ngoặt sang phía tây rồi chuyển hướng tây bắc. Đối với phía Mỹ, đây là dấu hiệu rõ ràng cho thấy tàu 645 chuẩn bị cập bờ tiếp tế vũ khí. Lúc này MACV ra lệnh cho USS Sculpin tiến hành chụp ảnh làm bằng chứng, đồng thời sẵn sàng tiêu diệt bằng ngư lôi. Để thực hiện nhiệm vụ này, USS Sculpin phải lặn sâu xuống 27m, chỉ cách đáy 6m rồi tăng tốc vượt lên trước đón đầu, kính tiềm vọng chỉ nhô lên khoảng 15cm trong 6s để chụp ảnh để tránh bị phát hiện.

Cách bờ biển Việt Nam khoảng 100 hải lý, USS Sculpin mất dấu 645 trong khoảng 2 giờ khi tàu chuyển hướng sang tây bắc, tàu 645 đã tắt máy và đèn khiến cho sonar và kính tiềm vọng của USS Sculpin mất tác dụng, việc sử dụng radar sục sạo cũng không mang lại kết quả. Trước tình hình đó, dựa theo hành trình được tính toán, USS Sculpin quyết định tăng tốc vượt lên trước khoảng 30 hải lý, đón đầu 645 tại điểm dự đoán, đồng thời yêu cầu máy bay trinh sát P-3 Orion tìm kiếm quanh khu vực mất dấu. Máy bay trinh sát đã phát hiện được 645 nhờ đặc điểm sơn màu trắng, sau đó USS Sculpin cũng xác định lại được mục tiêu.

Ban đầu MACV đề nghị cho phép USS Sculpin đánh chìm 645 bằng ngư lôi, tuy nhiên Đô đốc John Sidney McCain Jr. (bố của phi công John McCain, lúc này đang bị bắt làm tù binh ở miền Bắc), tư lệnh Bộ chỉ huy Thái Bình Dương không chấp nhận và yêu cầu giao lại cho Hải quân Việt Nam Cộng hòa.

Ngày 22-4 và 23-4-1972, tàu 645 vào đến điểm chuyển hướng, cách Phú Quốc khoảng 60 hải lý, với ý định chờ đến đêm sẽ cập bờ. 14h chiều 22-4-1972, tàu hộ tống khu trục (Việt Nam Cộng hòa gọi là khu trục hạm) lớp Edsall số hiệu  HQ-4 Trần Khánh Dư của Hải quân Việt Nam Cộng hòa được lệnh báo động và rời cảng Sài Gòn.


 "Khu trục hạm" HQ-4 Trần Khánh Dư

14h ngày 23 tháng 4,tàu 645 nhận được điện của Sở chỉ huy báo cho biết trong đêm sẽ có thuyền đón ở mũi Cà Mau, nhưng có điện báo bến động nên quay ra hải phận quốc tế. Tối 23-4,  HQ-4 và 2 tàu chiến khác của Việt Nam Cộng hòa phát hiện 645 trên vùng biển vịnh Thái Lan bằng radar và tiếp cận khi tàu cách bờ 25-30 hải lý với ý đồ bắt sống. Sáng 24-4,  HQ-4 đã kèm chặt 645, xác định được đây là tàu vận tải của miền Bắc và quan sát được cả các vị trí đặt súng máy 12,7mm trên tàu. Sau nhiều nỗ lực gọi hàng và bắn uy hiếp không có kết quả,  HQ-4 dùng pháo 76,2mm khai hỏa thẳng vào 645 làm tàu bị cháy, một số thủy thủ thương vong. Tàu 645 vừa cố gắng cơ động ra xa vừa bắn trả bằng 12,7mm, B-40, B-41. Tuy nhiên khoảng 11h, tàu bị trúng đạn vào lái, mất khả năng điều khiển. Chính trị viên Nguyễn Văn Hiệu yêu cầu cho thủy thủ đoàn rời tàu trong khi mình nán lại để hủy tài liệu và đặt kíp nổ phá tàu.

Theo phía Việt Nam Cộng hòa, tàu 645 đã bị đạn pháo của  HQ-4 bắn nổ tung, trong khi theo Hải quân Nhân dân Việt Nam, chính trị viên Nguyễn Văn Hiệu đã chủ động ở lại điểm hỏa khi tàu ở cách xa thủy thủ đoàn nhất để tránh thương vong cho đồng đội.

Trong số thủy thủ đoàn 645 có 6 người hy sinh bao gồm cả Chính trị viên Nguyễn Văn Hiệu, 16 người (trong đó 6 bị thương) bị Hải quân Việt Nam Cộng hòa bắt làm tù binh, bao gồm cả Thuyền trưởng Lê Hà. Năm 1973 thủy thủ đoàn được trao trả sau Hiệp định Paris. Chính trị viên Nguyễn Văn Hiệu được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1978.


Liệt sỹ, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Hiệu

Mặc dù có nhiều dấu hiệu, bao gồm cả nội dung liên lạc từ 645 do USS Sculpin thu được cho thấy dường như thủy thủ đoàn nghi ngờ có tàu ngầm bám theo mình nhưng các tài liệu của Hải quân Nhân dân Việt Nam xuất bản về sau không nhắc đến điều này mà cho rằng 645 bị máy bay và tàu mặt nước của Hải quân Việt Nam Cộng hòa phát hiện gần bờ biển Việt Nam, trong khi trên thực tế tàu đã bị tàu ngầm USS Sculpin theo dõi gần như liên tục trên hành trình khoảng 2500 hải lý (khoảng 4600km).

Sự kiện tàu 645 kết thúc giai đoạn vận chuyển bí mật bằng tàu không số kéo dài 10 năm (4-1962 đến 4-1972) của Đoàn 125 với tổng cộng 168 chuyến và 6105 tấn vũ khí cho chiến trường. Cũng bắt đầu từ đây, Đoàn 125 chuyển hoàn toàn sang phương thức vận chuyển mới: tổ chức các đoàn đánh cá công khai, có đăng ký hợp pháp ở miền Nam, sử dụng tàu gỗ 2 đáy, vừa đánh cá, chở hàng thuê vừa chớp thời cơ vận chuyển vũ khí trên những chặng ngắn ở miền Nam hoặc ra thằng miền Bắc nhận vũ khí. Với phương thức mới này, Hải quân Nhân dân Việt Nam đã thực hiện thành công 31 chuyến, đưa được 520 tấn vũ khí vào Trà Vinh và Cà Mau.

 

Xe tăng 706 - anh hùng hụt của Trung Quốc năm 1979

 

Mô tả của phía Trung Quốc về các sự kiện như sau:

Chiều 19-2-1979, Đại đội xe tăng 7, Tiểu đoàn 3 dẫn đầu đội hình Trung đoàn xe tăng Quân đoàn 42 của Trung Quốc tiến công trên hướng từ Đông Khê theo Đường số 4 về Thị xã Cao Bằng. Đây là trung đoàn xe tăng hạng nhẹ, trang bị 106 xe tăng K-62-85 (Type-62), 13 thiết giáp K-63 và 4 xe hỗ trợ.

Lúc 13h35, Đại đội 7 tổ chức vượt qua cầu số 9 (?) - một cây cầu đá đã bị công binh Việt Nam đặt mìn phá hủy một phần. Chỉ chiếc đi đầu của Trung đội 1 mang số hiệu 706 qua được trước khi cầu sập, chiếc thứ hai phải dừng lại và bị bắn cháy. Toàn bộ đội hình phía sau phải dừng lại và mất liên lạc với xe 706.

Xe 706 tiếp tục lao thẳng về Thị xã Cao Bằng với tốc độ 40km/h. Trên đường chiếc xe này bị trúng đạn làm trưởng xe trung đội trưởng Tạ Vinh Sinh bị thương nặng và pháo hai Dương Bỉnh Nam tử trận. Lái xe Lưu Yên Huy và pháo thủ Trịnh Hải Thạch tiếp tục điều khiển xe vừa chạy vừa bắn trả. Chiếc xe này chạy vào trong Thị xã Cao Bằng, sau đó vượt qua cầu và chạy lên đồi Nà Toòng (điểm cao 316). Bộ đội Việt Nam bao vây tấn công và bắn cháy xe. 2 lính tăng Trung Quốc phải trốn vào rừng, sau đó bị bắt làm tù binh chiều 21-2-1979 trong khi đang ra ngoài tìm thức ăn.

Quân Trung Quốc làm chủ thị xã ngày 25-2-1979 và tìm thấy xác xe tăng. Cho rằng cả 4 thành viên kíp lái đều đã chết trong chiến đấu, chỉ huy đơn vị này đã viết báo cáo ca ngợi thành tích và đề nghị phong danh hiệu "anh hùng chiến xa" cho xe 706. Phóng viên của xưởng Bát Nhất được điều đến quay phim chụp ảnh để làm thành phim tài liệu. Tuy nhiên giữa lúc đấy thì Đài Tiếng nói Việt Nam cho phát thanh lời khai của các tù binh Trung Quốc, trong đó có pháo thủ Trịnh Hải Thạch. Thế là tất cả đều bị hủy bỏ.

Kết thúc đợt chiến đấu tháng 2-1979, các xe 704, 705, 708 của Trung đội 1 đều được phía Trung Quốc tặng huân chương Nhất đẳng công, chỉ riêng xe 706 được coi như biến mất khỏi lịch sử.

 



Xác xe 706 nằm lại trên đồi Nà Toòng, ảnh do PV Trần Mạnh Thường chụp.

Chủ Nhật, 23 tháng 1, 2022

Phi công Ace KQNDVN

 

Vài “fact” về các phi công Ace của Không quân Nhân dân Việt Nam. 

Theo số liệu tạm coi là mới nhất (được khảo sát trong cuốn Những trận không chiến trên bầu trời Việt Nam xuất bản 2013), trong Kháng chiến chống Mỹ có tổng cộng 19 phi công Không quân Nhân dân Việt Nam được ghi nhận từ 5 chiến công trở lên, tương đương danh hiệu Ace. 

Ở đây mở ngoặc thêm, vì sao nhiều bài báo lại nói là 16 Ace? Nguyên nhân là các bài viết này thường dịch từ nguồn phương Tây, trong đó họ không tính thành tích bắn rơi UAV nên đã bỏ qua 2 người là Liệt sỹ Đặng Ngọc Ngự và Phi công Nguyễn Văn Nghĩa (đều hạ 4 chiếc có người lái). Ngoài ra còn 1 trường hợp đặc biệt của Liệt sỹ Võ Văn Mẫn. Thực tế thì trong các tài liệu chính thức của Không quân Nhân dân Việt Nam, Liệt sỹ Võ Văn Mẫn được ghi nhận 4 chiến công (2 F-4, 1 F-8, 1 F-105). Tuy nhiên các tác giả của Những trận không chiến trên bầu trời Việt Nam sau khi đối chiếu diễn biến các trận đánh của 2 bên đã xác định Liệt sỹ Võ Văn Mẫn còn có thêm 1 F-4 vào ngày 24-4-1967. 

Trong số 19 Ace thì có 6 Ace MiG-17 – đứng đầu là Phi công Nguyễn Văn Bảy (A) với 7 chiến công và 13 Ace MiG-21 – đứng đầu là Phi công Nguyễn Văn Cốc với 9 chiến công. MiG-19 (thực ra là J-6) của VN được đưa vào chiến đấu muộn trong bối cảnh tác chiến đường không của Mỹ đã có rất nhiều cải tiến nên kết quả khá hạn chế, không có phi công nào bắn rơi trên 1 chiếc. 

Tính ở thời điểm lập công, các Ace MiG-17 đều thuộc Trung đoàn không quân 923 (đoàn Yên Thế). Ace MiG-21 có 9 người thuộc Trung đoàn không quân 921 (đoàn Sao Đỏ), 2 người thuộc Trung đoàn không quân 927 (đoàn Lam Sơn) và 2 người lập công khi chiến đấu ở cả 2 trung đoàn 921 và 927. 

Phi công Nguyễn Nhật Chiêu (Trung đoàn 921) là Ace duy nhất lập công trên cả 2 loại máy bay: ngày 20-9-1965 bắn hạ 1 F-4 bằng MiG-17 và sau đó trong năm 1967 bắn hạ 1 F-105, 4 F-4 bằng MiG-21. Các Ace còn lại đều lập công trên 1 loại máy bay duy nhất mặc dù có không ít người từng lái MiG-17 trước khi chuyển sang MiG-21. 

Nếu tính thành tích bắn rơi máy bay có người lái, có 4 vị trí đồng hạng nhất với 7 chiến công là Phi công Nguyễn Văn Cốc, Phi công Nguyễn Hồng Nhị, Phi công Phạm Thanh Ngân (MiG-21) và Phi công Nguyễn Văn Bảy (A) (MiG-17). 

Phi công Nguyễn Hồng Nhị và Phi công Phạm Thanh Ngân là người giữ kỷ lục bắn hạ nhiều loại máy bay Mỹ nhất (6 loại). “Đơn điệu” nhất là Phi công Lê Thanh Đạo, chỉ có 1 loại duy nhất là F-4 (6 chiếc). 

Trong số các chiến công, có 1 vài mục tiêu đặc biệt, đó là các máy bay tác chiến điện tử, 1 RC-47 được ghi công cho Phi công Lưu Huy Chao ngày 29-7-1966 và 1 EB-66 được ghi công cho Phi công Nguyễn Đăng Kính ngày 19-11-1967. 

Phi công Nguyễn Tiến Sâm là người có thời gian xác lập danh hiệu Ace nhanh nhất khi chỉ mất đúng 3 tháng (từ ngày 5-7 đến 5-10-1972) để bắn hạ 5 chiếc F-4. Về phía MiG-17 là Liệt sỹ Lê Quang Trung với thời gian từ 12-6 đến 9-10-1966. Nói về chuỗi ghi điểm có thể kể thêm Phi công Nguyễn Hồng Nhị, từ 31-8 đến 7-11-1967 đã liên tiếp hạ 5 chiếc có người lái (trước đó ngày 4-3-1966 Phi công Nguyễn Hồng Nhị bắn rơi chiếc đầu tiên là 1 UAV).

Phi công Vũ Ngọc Đỉnh là Ace duy nhất được ghi công bắn rơi 2 máy bay trong 1 trận (2 F-105 ngày 17-12-1967). Ngoài ra Phi công Vũ Ngọc Đỉnh là 1 trong 2 trường hợp hiếm hoi của Không quân Nhân dân Việt Nam được ghi công bắn hạ trực thăng (1 chiếc H-53 ngày 28-1-1970).

Có 3 Ace đã hy sinh trong chiến đấu, và người thứ 4, Liệt sỹ Lê Quang Trung hy sinh trong lúc bay huấn luyện bằng MiG-15UTI/JJ-2 khi đang là Thiếu tá, Trung đoàn trưởng Trung đoàn không quân 925, 1 điều rất đáng tiếc.

Và điều cuối cùng khá hiển nhiên là cả 19 phi công Ace của Không quân Nhân dân Việt Nam đều đã được phong danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

 





Chủ Nhật, 19 tháng 12, 2021

"Viet Nam must be crushed"

 

Hai tuần sau Toàn quốc kháng chiến 1946, Bộ trưởng Hải ngoại Pháp Marius Moutet tới Việt Nam. Moutet trực tiếp đi thị sát mặt trận Hà Nội trên xe bọc thép và đã chứng kiến 2 lính Pháp trúng đạn bắn tỉa chỉ cách mình chừng chục mét. Trả lời phỏng vấn sau đó, Moutet tuyên bố phải giải quyết vấn đề Việt Nam bằng biện pháp quân sự trước khi tiến hành bất cứ cuộc đàm phán hòa bình nào.

Trước đó vài ngày, trên đài phát thanh, Cao ủy Pháp, Đô đốc d'Argenlieu đe dọa sẽ trừng trị nặng nề các nhà lãnh đạo bản xứ (tức VNDCCH). Phát biểu của các đại diện nước Pháp không phải đe dọa suông. Trong thời gian này, hàng ngàn lính Pháp cùng với trang bị đã và đang được được vận chuyển sang Việt Nam.

Những gì sau đó là lịch sử đã biết. Moutet chết năm 1968, d'Argenlieu năm 1964. Cả hai đều đã sống tới ngày nhìn thấy Điện Biên Phủ đầu hàng.




Chủ Nhật, 5 tháng 12, 2021

Random readings (1)

Nhớ một ngày cuối tháng 4/1977. Hôm ấy tôi trực chỉ huy ở hậu cứ Binh đoàn. Tôi nhận được tin cấp trên thông báo là quân địch dùng mấy sư đoàn kéo theo lúc nhúc những dân binh vuợt kinh Vĩnh Tế sang chiếm Núi Dài, Nhà Bàn,Tịnh Biên… bao vây định chiếm thị xã Châu Đốc, tàn sát dân ta, đốt phá xóm làng mà đồng bào ta mới dựng lại sau mười năm chiến tranh chống Mỹ. Theo lệnh của cấp trên, Binh Đoàn phải phái ngay một đơn vị xuống An Giang và toàn Binh đoàn sẵn sàng chiến đấu.

Biết đồng chí Mười Kim Phó tư lệnh Đoàn 9, đang nghỉ phép  gần hậu cứ binh đoàn, tôi phái sĩ quan tác chiến đi mời đồng chí về nhận nhiệm vụ. Đồng chí Mười Kim, 47 tuổi, vừa mới cưới vợ được 8 tháng. Đồng chí được gọi giữa lúc đang xoay trần cuốc đất trồng mấy vồng khoai lang. Đồng chí quăng cuốc vào nhà không kịp tắm rửa, chỉ lau sơ rồi choàng bộ quân phục, thắt dây súng ra đi. Chị Mười mới có thai được 3 tháng, đứng dựa cột nhìn chồng hỏi :

- Giặc giả nữa à! Đi nữa à?

Anh Mười Kim cười đáp:

- Giặc thiệt chứ giặc giả gì, đi gấp, má nó cuốc nổi thì trồng cho líp chỗ đất đó.

Anh trèo lên xe, chị đứng tựa cửa trông theo... Từ ấy anh Mười Kim trở về thăm nhà được hai lần nữa. Và bây giờ thì anh đã hy sinh.

-----------------------------------------------

"Đường vào Phnom Penh", Bùi Cát Vũ



Thứ Năm, 25 tháng 11, 2021

"Tây mũ đỏ"

Nói tới Hà Nội 60 ngày đêm 1946 thì có 1 khái niệm thường hay được sách báo, phim ảnh của ta sử dụng cho đến tận bây giờ là “Tây mũ đỏ” hay “Lê dương mũ đỏ”. “Lê dương mũ đỏ” thì ai quan tâm đến lịch sử sẽ đều biết là không có. Lính Lê dương (Légion étrangère) Pháp có đồng phục truyền thống là mũ kepi trắng và từ 1948 có thêm mũ nồi (beret) xanh lá cây chứ không bao giờ chơi mũ đỏ. Và thực chất thì trong Hà Nội 60 ngày đêm cũng không có đơn vị Lê dương nào tham gia.

Mũ đỏ thì có thật. Đó là đơn vị biệt kích dù mang tên Tiểu đoàn 1, Bán lữ đoàn dù SAS – 1 trong 2 tiểu đoàn dù đầu tiên được Pháp đưa tới Đông Dương. Cả 2 được xây dựng theo mô hình tác chiến của SAS Anh. Quân số gồm quân nhân tình nguyện đến từ nhiều đơn vị biệt kích dù từng tham gia chiến đấu trong WW2, trong đó có không ít cựu binh từng được huấn luyện và chiến đấu trong chính biên chế SAS Anh. Chính vì vậy 2 tiểu đoàn SAS Pháp sử dụng luôn chiếc mũ nồi đỏ của lính dù Anh làm đồng phục.

(Nói thêm là thời này mỗi đơn vị dù của Pháp lại đội một kiểu mũ nồi: đỏ, đen, xanh lam, xanh lá cây… chỉ có các tiểu đoàn nhận truyền thống thoát thai SAS là mũ đỏ. Đến năm 1951 tướng Đờ Lát mới học theo Mỹ, cho hết binh chủng dù (trừ Lê dương) dùng chung đỏ). 

Dù vậy biệt kích dù SAS – aka "Tây mũ đỏ" không phải là lực lượng chiến đấu chủ yếu của Pháp ở Liên khu 1 Hà Nội theo kiểu trận nào cũng có mặt như truyền thông của ta vẫn thể hiện. Lực lượng chính của Pháp vẫn là bộ binh thường. Phim Hà Nội mùa đông năm 46 tạo hình lính Pháp tấn công Bắc Bộ phủ đội mũ sắt thay vì mũ nồi đỏ như trong phim Sống mãi với Thủ đô, đây là chi tiết rất chính xác. 

Lúc Toàn quốc kháng chiến, Tiểu đoàn 1 SAS đóng ở Sân bay Gia Lâm (tất nhiên). Họ không sang Hà Nội ngay. Thay vào đó thì một bộ phận tập trung càn quét xung quanh Gia Lâm (lúc này vẫn thuộc Bắc Ninh) để tạo vành đai bảo vệ sân bay và Cầu Đuống. Một bộ phận thì được phối thuộc cho cánh quân từ Gia Lâm lên đánh giải vây và đón quân đồn trú ở Thị xã Bắc Ninh và Phủ Lạng Thương (Bắc Giang) rút về đầu tháng 1-1947. Một bộ phận nữa từ Sài Gòn ra tăng viện thì được ném ngay xuống Nam Định ngày 6-1-1947. 

Tiểu đoàn 1 SAS bắt đầu tham chiến ở Hà Nội giữa tháng 1-1947, nhưng chủ yếu là trong các cuộc hành quân giải tỏa vành đai ngoại thành : Vĩnh Tuy (15-1), Yên Duyên (18-1), Bưởi (20-1), Nhật Tân (25-1), Mai Dịch (7-2)... Trong các trận này, biệt kích dù thường được sử dụng làm các mũi vu hồi. Họ sẽ xuất phát trong đêm, bí mật thọc sâu áp sát các trận địa VN trước khi mũi tấn công chính bằng thiết giáp bắt đầu. Các vị trí bị "Tây mũ đỏ" tấn công sau này trong sách báo Việt Nam thường mô tả là bị tập kích bằng đổ bộ từ cano hoặc xe lội nước theo Sông Hồng hoặc Hồ Tây, cho thấy là lính dù Pháp đã thành công trong việc giữ được bí mật gần như tuyệt đối quá trình hành quân bộ. 

Kể từ cuối tháng 1-1947, Tiểu đoàn 1 SAS mới bắt đầu tham chiến trong nội thành Liên khu 1. Đa số là tuần tra, đụng độ lẻ tẻ. Chỉ có 2 trận đánh tạm coi là lớn là Khách sạn Hoa Nam Phố Hàng Giấy (23-1-1947) và Chợ Đồng Xuân (14-2-1947). 

Việc truyền thông Việt Nam nhầm lẫn về vai trò của "Tây mũ đỏ" ở Hà Nội có thể từ mấy nguyên nhân.

Lính dù Pháp là đối tượng gây ra nhiều vụ khiêu khích ở Hà Nội, ví dụ như vụ phá nhà thông tin Tràng Tiền (báo Cứu quốc của ta viết về vụ này có tả là lính Pháp phá phách, xé cờ VN xong thì treo cờ tam tài có chữ SAS lên tường để thị uy – xác nhận thủ phạm chính là lính dù Pháp). Trước Toàn quốc kháng chiến 1 hôm, ngày 18-12-1946, biệt kích dù Pháp cũng lùng sục khu vực Đồng Xuân để tìm 1 lính dù mất tích trước đó 2 tuần, gây ra xung đột và thương vong cho nhiều thường dân VN. Đội mũ đỏ nổi bật đi gây chuyện thì đương nhiên là dân ta ghi thù. 

(Truyện và phim Sống mãi với Thủ đô có chi tiết nhân vật Nhật Tân bắn chết 1 thằng Tây mũ đỏ ở Phố Hàng Khoai, tự vệ phải đem giấu xác để tránh phiền hà. Đây rất có thể là sự việc có thật, chính là vụ tay lính dù mất tích kia). 

Thứ hai là trong trận Chợ Đồng Xuân – trận đánh nổi tiếng nhất của Liên khu 1 Hà Nội thì biệt kích dù Pháp là mũi chủ công đánh vào chợ và trực tiếp đánh giáp lá cà với Vệ quốc đoàn. Với thành phần toàn cựu binh dày dạn từ WW2, ắt hẳn là khả năng tác chiến của lính SAS Pháp cũng đã gây ra 1 ấn tượng nhất định trong mắt đối thủ của họ. Cộng thêm trang phục nổi bật (tập 2) nên về sau "Tây mũ đỏ" trở thành hình ảnh đại diện cho quân Pháp ở Hà Nội.

 

SAS Anh trong WW2. SAS Pháp ở Đông Dương thời kỳ đầu có lẽ cũng sẽ ăn mặc và trang bị gần như vậy.




Thứ Hai, 11 tháng 10, 2021

Lược sử tuần duyên hạm PGM trong biên chế HQNDVN

Sau ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, trong biên chế Hải quân Nhân dân Việt Nam đã xuất hiện thêm một lực lượng tàu tuần tiễu quan trọng, đó là các tuần duyên hạm PGM thu giữ từ Hải quân Việt Nam Cộng hòa.


Nguồn gốc

Đầu thập niên 1960, quân đội Mỹ đã phát triển và chế tạo nhiều phiên bản pháo hạm tuần tra kiểu PGM (Patrol, Gunboat, Motor) để phục vụ cho nhu cầu kiểm soát duyên hải, ngăn chặn các hoạt động xâm nhập, vận tải đường biển của hải quân nhiều nước đồng minh như Phillipines, Thái Lan, Indonesia, Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Ecuador, Dominica, Peru… Trong đó số lượng trang bị đáng kể nhất là cho Hải quân Việt Nam Cộng hòa.

Những tàu PGM đầu tiên được biên chế cho Hải quân Việt Nam Cộng hòa thuộc phiên bản PGM-59 được khởi công và hạ thủy đầu năm 1963. Tháng 5-1963, Mỹ chính thức bàn giao 5 tàu PGM đầu tiên do Tập đoàn Đóng tàu J.M Martinac thi công tại Tacoma, Washington. Đến tháng 2-1964, Hải quân Việt Nam Cộng hòa tiếp tục được chuyển giao thêm 3 đợt, nâng tổng số tàu trang bị lên 12 chiếc PGM-59 với số hiệu từ HQ-600 đến HQ-611.

HQ-605 Kim Qui - tàu lớp PGM-59 đầu tiên được chuyển giao cho Hải quân Việt Nam Cộng hòa. 

Từ tháng 1-1966, sau 3 đợt viện trợ bổ sung thì đến tháng 4-1967, Hải quân Việt Nam Cộng hòa có thêm 8 tàu tuần tra PGM-71, mang số hiệu từ HQ-612 đến HQ-619.

Các phiên bản PGM-59 và PGM-71 nhìn chung không có quá nhiều khác biệt, với lượng giãn nước từ 122-130 tấn, dài khoảng 30,7m, rộng khoảng 6,4-6,7m, mớn nước khoảng 2,6m. Tàu có tốc độ 17-18 hải lý/giờ, tầm hoạt động 630 hải lý, thủy thủ đoàn khoảng 20 người. Hỏa lực trên tàu gồm 1 bệ pháo 40mm đơn, 2 bệ pháo 20mm đôi, 2 súng máy 12,7mm và một số tàu còn có thêm 1 bệ súng cối 81mm bắn trực xạ.

Tất cả các tàu PGM-59/71 đều được Hải quân Việt Nam Cộng hòa định danh là “tuần duyên hạm”, biên chế cho Hải đội 1 Tuần duyên thuộc Hạm đội Trung ương với nhiệm vụ tuần tiễu ngăn chặn ven biển, yểm trợ hỏa lực cho hoạt động tác chiến trên bộ cũng như hộ tống các đoàn vận tải trên sông biển. Chúng đã gây ra một số khó khăn, tổn thất nhất định cho các hoạt động của Quân Giải phóng miền Nam. Một số tàu vận tải “không số” từ miền Bắc chở vũ khí cho miền Nam gặp phải các cuộc hành quân vây bắt của Hải quân Việt Nam Cộng hòa có sự tham gia của các tuần duyên hạm PGM đã không thể phá vây thành công, phải chấp nhận phá hủy tàu hoặc bị đối phương thu giữ.

HQ-612 Thái Bình, tàu lớp PGM-71 đầu tiên được chuyển giao cho Hải quân Việt Nam Cộng hòa. 

Ngày 30-4-1975, cuộc Tổng tiến công và nổi dậy xuân 1975 giành thắng lợi hoàn toàn, miền Nam Việt Nam được giải phóng. Toàn bộ các lực lượng vũ trang của chế độ Việt Nam Cộng hòa nhanh chóng tan rã, bỏ lại một số lượng lớn vũ khí trang bị, bao gồm hàng trăm tàu thuyền hải quân nói chung và nhiều tuần duyên hạm PGM nói riêng bị Quân Giải phóng miền Nam thu giữ.

Cũng cần nói thêm là trong số này, có những tàu ban đầu bỏ chạy ra nước ngoài nhưng sau đó các sĩ quan và thủy thủ Việt Nam Cộng hòa đã quyết định quay trở về với Tổ quốc. Một ví dụ điển hình là trường hợp của chiếc tuần duyên hạm PGM số hiệu HQ-602 Minh Hòa. Chiến hạm này đã cùng với một số tàu khác thuộc Vùng 4 duyên hải của Việt Nam Cộng hòa đào tẩu và cập cảng Singapore ngày 5-5-1975 rồi tiếp tục khởi hành tới Philippines ngày 9-5-1975. Tuy nhiên khi đi ngang ngoài khơi Vũng Tàu đêm 12-5-1975, các sĩ quan và thủy thủ HQ-602 đã tiến hành binh biến, sau đó gây áp lực buộc hạm phó phải đưa tàu quay lại Việt Nam và cập bến Cảng Bạch Đằng đêm 14-5-1975.

HQ-602 Minh Hòa tại Cảng Bạch Đằng, Sài Gòn, tháng 5-1975. 

Tổng cộng Hải quân Nhân dân Việt Nam đã thu giữ được 586 tàu thuyền, trong đó có 246 tàu thuyền chiến đấu, tuy nhiên chỉ có 162 chiếc có thể sử dụng ngay. Các tư liệu lịch sử sau này có thể xác nhận trong số đó có ít nhất 11 tàu PGM được biên chế và sử dụng lại sau ngày giải phóng:

6 chiếc PGM-59 mang số hiệu 601 (nguyên là HQ-601 Tiên Mối của Việt Nam Cộng hòa), 602 (nguyên là HQ-602 Minh Hòa), 603 (nguyên là HQ-603 Kiến Vàng), 605 (nguyên là HQ-605 Kim Qui), 606 (nguyên là HQ-606 Mây Rút) và 607 (nguyên là HQ-607 Nam Du).





5 chiếc PGM-71 mang số hiệu 612 (nguyên là HQ-612 Thái Bình), 613 (nguyên là HQ-613 Thị Tứ), 614 (nguyên là HQ-614 Song Tử), 615 (nguyên là HQ-615 Tây Sa) và 619 (nguyên là HQ-619 Thổ Châu).




Chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam

Trên thực tế thì nếu so với đối thủ tương đối “đồng hạng cân” là các tàu pháo tuần tra K-62 (lớp Thượng Hải) do Trung Quốc chế tạo được Hải quân Nhân dân Việt Nam sử dụng từ năm 1965 thì các tàu PGM-59/71 có phần hơi “lép vế”. Không chỉ trội hơn về hỏa lực với 2 bệ pháo 37mm đôi, 2 bệ pháo 25mm đôi và một số tàu còn gắn thêm 1 khẩu ĐKZ-82mm, K-62 còn áp đảo PGM về tốc độ khi có thể đạt tới 28,5 hải lý/giờ. Tuy nhiên với tình hình trang bị hết sức thiếu thốn của Hải quân Nhân dân Việt Nam lúc đó thì đây vẫn là một sức mạnh bổ sung cực kỳ quan trọng. Điều này càng có ý nghĩa hơn trong bối cảnh nguy cơ chiến tranh ở biên giới Tây Nam đã cận kề, và Hải quân Nhân dân Việt Nam đang phải căng mình bảo vệ một vùng biển rộng lớn trải dài từ Bắc vào Nam.

Tính đến lúc này, những chiếc PGM mới nhất cũng đã có lịch sử gần 10 năm hoạt động liên tục. Nguồn vật tư bảo đảm hậu cần, kỹ thuật không tương đồng với các trang bị của khối Xã hội Chủ nghĩa, chỉ có thể dựa vào số chiến lợi phẩm tồn kho. Tuy nhiên vượt lên những khó khăn, Hải quân Nhân dân Việt Nam đã nhanh chóng đưa các chiến hạm này vào trực chiến. Các tàu PGM được biên chế trong đội hình Hải đội 811, Hải đoàn 2, Hạm đội 171 – hạm đội chủ lực cơ động đầu tiên của Hải quân Nhân dân Việt Nam và sau đó có thêm Hải đội 513, Hải đoàn 127, Vùng 5 Hải quân. Đầu năm 1978, nhiều tàu PGM đã được cải biên thay thế các bệ pháo 40mm, 20mm và súng máy 12,7mm nguyên bản của Mỹ bằng các bệ pháo 37mm và súng máy 14,5mm của khối Xã hội Chủ nghĩa. Một số tàu còn được gắn thêm dàn pháo phản lực 12 nòng 107mm H-12 của Trung Quốc để tăng cường hỏa lực khi cần tấn công các tàu địch ở tầm xa cũng như bắn phá các mục tiêu trên bộ.




Hệ thống vũ khí nguyên bản trên tàu PGM.

Từ năm 1977 chế độ diệt chủng Khmer Đỏ ở Campuchia đẩy mạnh leo thang chiến tranh xâm lược ở biên giới Tây Nam. Trên biển, Hải quân Khmer Đỏ huy động những phân đội thuyền máy có trọng tải từ 20 đến 60 tấn, vũ trang bằng ĐKZ và súng máy 12,7mm, được các tàu tuần tiễu và phóng lôi do Trung Quốc cung cấp yểm trợ, liên tục xâm phạm, uy hiếp hải phận Việt Nam. Là các tàu tuần tra chiến đấu mạnh nhất của Hải quân Việt Nam trong khu vực, những tuần duyên hạm PGM được trang bị vũ khí mới và trong tay những người chủ mới đã kiên quyết xung trận bảo vệ Tổ quốc và liên tiếp giành thắng lợi.

Trận đánh đầu tiên của PGM trên vùng biển Tây Nam diễn ra vào tối 1-4-1978 giữa biên đội PGM số hiệu 601 và 614 thuộc Hải đội 811 (Hải đoàn 2, Hạm đội 171) phối thuộc cho Vùng 5 và 3 thuyền vũ trang của Khmer Đỏ xâm phạm khu vực Hòn Long - Hòn Đốc, Hà Tiên. Trong trận đầu ra quân này các tàu PGM của Hải quân Việt Nam đã giành chiến thắng tuyệt đối, bắn chìm 2 thuyền, bắn trọng thương 1 chiếc khác và trở về an toàn.

Một tuần sau, tối 8-4-1978, biên đội PGM 601 và 614 tiếp tục đánh thắng trận thứ hai. Sau khi phát hiện 6 thuyền máy vũ trang 20 tấn của Khmer Đỏ xâm nhập vùng biển Hà Tiên, rạng sáng ngày 9-4-1978, biên đội nổ súng tấn công, bắn chìm 2 thuyền và bắn trọng thương 2 thuyền địch.

Tối 21-5-1978, Khmer Đỏ lại cho một số thuyền máy vũ trang 60 tấn xâm phạm vùng biển Hà Tiên. Biên đội PGM số hiệu 612 và 619 của Hải đội 811 phục kích sau khoảng 30 phút chiến đấu đã bắn chìm 1 thuyền và trọng thương 2 thuyền địch. Tuy nhiên trong trận đánh các tàu PGM cũng đã chịu tổn thất khi bị trúng đạn ĐKZ làm hỏng nhẹ, đồng thời hy sinh 1 và bị thương 3 chiến sĩ.

Với những chiến công đầu tiên, lực lượng PGM đã góp phần đắc lực vào việc bảo vệ chủ quyền Việt Nam trên vùng biên giới Tây Nam.

Tham gia chiến dịch giải phóng Campuchia

Ngày 23-12-1978, Quân đội Nhân dân Việt Nam mở màn chiến dịch phản công hiệp đồng binh chủng quy mô lớn, giải phóng các vùng lãnh thổ đang bị quân Khmer Đỏ chiếm đóng trái phép, đồng thời vượt qua biên giới hỗ trợ nhân dân Campuchia lật đổ chế độ diệt chủng Pol Pot. Phối hợp với các mũi tiến công trên bộ và trên không, ngày 3-1-1979, các lực lượng hải quân bắt đầu xuất phát, hình thành một đòn đột kích bằng đường biển với nhiệm vụ giải phóng các cảng và hải đảo của Campuchia. Toàn bộ lực lượng PGM của Hạm đội 171 và Hải đoàn 127 được huy động chiến đấu trên các hướng chiến dịch. Đối thủ của Hải quân Nhân dân Việt Nam lúc này là lực lượng hải quân và phòng thủ bờ biển của Khmer Đỏ với hơn 100 tàu thuyền, trong đó có khoảng 20-30 tàu chiến đấu do Trung Quốc và Mỹ chế tạo, khoảng 30 thuyền vũ trang và gần 100 khẩu pháo mặt đất và pháo cao xạ các loại.

Trên hướng chủ công, tối 6-1-1979, đội hình tiến công của Hạm đội 171 tiến vào khu vực đổ bộ ở vùng biển chân núi Tà Lơn, Kampong Som. Trong đêm 6-1 và rạng sáng 7-1-1979, hải quân Khmer Đỏ 2 lần cho các tàu thuyền vũ trang xuất phát từ khu vực đảo Hòn Nước, Phú Dự và cảng Ream định tập kích vào đội hình đổ bộ của Hải quân Việt Nam. Cả 2 đợt tập kích này đều bị các chiến hạm của Biên đội 2 bẻ gãy, giành thắng lợi đầu tiên của chiến dịch. Trong những trận đánh này, các tàu HQ-05, HQ-07, K-62 203, 215 và PGM 613 hiệp đồng tác chiến đã bắn chìm 2 tàu pháo lớp Thượng Hải và bắn bị thương 2 thuyền vũ trang khác của Khmer Đỏ, bảo vệ an toàn cho Lữ đoàn hải quân đánh bộ 126 đánh chiếm đầu cầu.

Tàu hải quân Hạm đội 171 tham gia chiến dịch giải phóng Campuchia tháng 1-1979. 

Các tàu PGM của Hải đoàn 127, Vùng 5 hải quân sau khi hoàn thành nhiệm vụ cảnh giới sườn phía đông cho Hạm đội 171 đổ bộ ở Kampong Som, đến ngày 8-1-1979 cũng được lệnh tăng cường cho Hạm đội 171 tổ chức thành 2 tốp đột kích làm nhiệm vụ trinh sát, đánh phá các mục tiêu trên bờ, dọn bãi đổ bộ đánh chiếm quân cảng Ream.

Sáng 9-1-1979, Hạm đội 171 triển khai đội hình tiếp cận Ream. Hải quân Khmer Đỏ tiếp tục cho 2 tàu phóng lôi lớp Hồ Xuyên từ khu vực đảo Kohrong Raloem định tấn công chiến hạm HQ-03. Cuộc tập kích này cũng bị biên đội PGM (603, 615) và biên đội K-62 (197, 205) phối hợp đánh bại, buộc các tàu Khmer Đỏ phải tháo chạy. Tàu HQ-03 được bảo vệ an toàn.


Tàu hải quân Hạm đội 171 tham gia chiến dịch giải phóng Campuchia tháng 1-1979. 

Trưa 9-1-1979, Sở chỉ huy Quân chủng phát lệnh cho các đơn vị tiến hành tổng công kích lần cuối vào cả 2 cảng Kampong Som và Ream. Tốp đột kích 1 có chiến hạm HQ-01 pháo kích từ xa, biên đội K-62 (199, 203) trực tiếp yểm trợ cho biên đội PGM (605, 606, 607) tấn công Ream. Tốp đột kích 2 có chiến hạm HQ-03 pháo kích từ xa, biên đội K-62 (197, 205) trực tiếp yểm trợ cho biên đội PGM (602, 603, 615) tấn công vào Kampong Som. Tuy nhiên chiều 9-1, trong quá trình triển khai lực lượng, nhận thấy quân Khmer Đỏ còn chống cự mạnh nên Hạm đội 171 quyết định cho tốp đột kích 2 dừng lại để tập trung đánh chiếm từng cảng.

Trên hướng đột kích 1, các tàu PGM 605, 606, 607 tiến vào cách cảng Ream 2 hải lý gặp phải hỏa lực cối 81mm trong cảng và súng máy 12,7mm ở bắc Hòn Bãi bắn chặn. Biên đội dàn hàng ngang pháo kích bằng hỏa tiễn H-12 và pháo 37mm nhưng trước sự kháng cự của địch, trong khi trời sắp tối và xét thấy khả năng chưa thể vào cảng, Hạm đội 171 quyết định cho các tàu PGM dừng lại và lùi ra xa thả trôi.

Sáng 10-1-1979, Hạm đội 171 tiếp tục tiến công. Trên hướng Kampong Som lực lượng tiến công gồm các tàu HQ-01, HQ-03, 4 tàu K-62 (197, 199, 203, 205), 2 tàu PGM (612, 615) và 2 tàu PCF (101, 3268). Sau khi biên đội trinh sát gồm PGM 615 và 2 tàu PCF phát hiện quân Khmer Đỏ đã rút khỏi cảng, các tàu chiến của Hải quân Việt Nam nhanh chóng tiến vào cảng triển khai phòng thủ, đồng thời bắt liên lạc với lực lượng đổ bộ của Lữ đoàn hải quân đánh bộ 126. 08h15 ngày 10-1-1979, cảng Kampong Som chính thức được Quân đoàn 2 và Hải quân Nhân dân Việt Nam giải phóng.


Hải quân Việt Nam đổ bộ trong chiến dịch giải phóng Campuchia, tháng 1-1979. 

Trên hướng Ream, từ 09h30 sáng cuộc chiến đấu của các tàu HQ-05, HQ-07 cùng 4 tàu PGM (602, 605, 606, 607) với các trận địa pháo địch bắt đầu và diễn ra quyết liệt suốt nhiều giờ. Kết hợp với hỏa lực 76mm trên HQ-05 và HQ-07, các tàu PGM cũng dùng pháo trên hạm và hỏa tiễn H-12 pháo kích để mở đường cho các tàu vận tải chở lực lượng của Lữ đoàn hải quân đánh bộ 101 tiến vào cảng. Đến 14h15, mũi đột kích đầu tiên của 2 tàu PCF cập được cảng và đổ bộ binh đánh chiếm bàn đạp. Đến 17h15 ngày 10-1-1979, cảng Ream cũng đã được giải phóng.

Trong khi đại bộ phận lực lượng của Hạm đội 171 tham gia chiến đấu trên hướng biển, Hải đội 811 được lệnh cử 3 tàu PGM số hiệu 601, 612, 619 tham gia mũi tiến công đường sông gồm 44 tàu chiến đấu và vận tải (PCF, LCM-6, LCM-8, thuyền xi măng) của Trung đoàn 962, Quân khu 9 chở bộ binh. Cánh quân này tiến dọc theo Sông Me Kong giải phóng Thủ đô Phnom Penh, đồng thời bảo vệ sườn cho hướng tiến công trên bộ của Quân đoàn 4. Biên đội PGM đóng vai trò là mũi nhọn đánh địch mở đường.


PGM 619 của Hải đội 811 trên đường hành quân giải phóng Phnom Penh, tháng 1-1979. 

14h30 chiều 6-1-1979, hướng tiến công trên sông xuất phát từ Tân Châu. Phát hiện lực lượng Việt Nam từ sớm, quân Khmer Đỏ sử dụng tàu thuyền trên sông cùng các trận địa pháo đánh trả quyết liệt. Biên đội PGM đi đầu sử dụng hỏa lực lần lượt chế áp các hỏa điểm địch, bắn chìm 1 giang thuyền Monitor trang bị pháo 105mm và 20mm. Đến 16h30, trên đường hành quân biên đội tiếp tục bắn chìm thêm 1 tàu, bắn cháy 1 sở chỉ huy trung đoàn địch. Chiều tối hôm đó, các tàu PGM tiến vào Neak Loeung, tiêu diệt trận địa pháo chốt chặn của Khmer Đỏ sau 10 phút chiến đấu, sau đó đánh lui các đơn vị phòng thủ của địch và làm chủ khu vực.

Trưa 7-1-1979, biên đội PGM cùng Trung đoàn 962 tiếp tục tiến về Phnom Penh và triển khai yểm trợ lục quân vượt sông. Trong khi các đơn vị của Quân đoàn 4 tiến vào chiếm lĩnh thành phố, trong các ngày 7-1 và 8-1 biên đội PGM cơ động tuần tra trong khu vực, tìm diệt các mục tiêu của Khmer Đỏ còn lại, bắn chìm thêm 1 phà chở 1 ô tô và 2 khẩu pháo 57mm. Đến 19h00 tối 8-1, những nhóm tàn quân địch cuối cùng rút chạy khỏi khu vực Phnom Penh. Biên đội PGM của Hải đội 811 đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ sau 2 ngày hành quân chiến đấu mở đường gần 100km trên Sông Me Kong.

Sau khi hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu đợt 1, Quân chủng Hải quân khẩn trương bước vào đợt 2 với mục tiêu giải phóng Thị xã và Đảo Koh Kong cùng các đảo còn lại trong vùng biển Tây Nam. 19h30 ngày 15-1-1979, lực lượng tham chiến từ Kampong Som xuất phát trực chỉ Koh Kong.

Sáng 16-1-1979, đội hình của Hạm đội 171 gồm các tàu HQ-01, HQ-03, HQ-05, HQ-07, 4 tàu K-62 (197, 199, 203, 205) và 4 tàu PGM (602, 605, 607, 613) dàn quân bao vây Đảo Koh Kong và tiến hành pháo kích trong nhiều giờ. Đến 12h45, Lữ đoàn hải quân đánh bộ 101 bắt đầu thực hành đổ bộ. Được không quân và hải quân yểm trợ, đến tối ngày hôm đó, Đảo Koh Kong được giải phóng.


Hải quân Việt Nam đổ bộ giải phóng Koh Kong, tháng 1-1979. 

Sáng 17-1-1979, Hải quân Việt Nam tiếp tục phát triển tiến công Thị xã Koh Kong. Lúc 11h40, hỏa lực trên các tàu hải quân bắt đầu khai hỏa. Đến 12h45, lực lượng của Lữ đoàn hải quân đánh bộ 126 bắt đầu xuất phát và chia thành 2 cánh đổ bộ dưới sự chi viện trực tiếp của các tàu K-62 và PGM. Đến 17h00, các tàu PGM dùng hỏa lực bắn yểm trợ trực tiếp cho bộ binh tiêu diệt số quân Khmer Đỏ cố thủ trên điểm cao cuối cùng ở ngoại vi thị xã. 19h00 ngày 17-1-1979, Koh Kong – thị xã cuối cùng của Campuchia được giải phóng.

Đồng thời, từ ngày 10-1 đến 21-1-1979, Quân Tình nguyện Việt Nam cũng tổ chức đổ bộ giải phóng các đảo còn lại trong vùng biển Tây Nam như Kiến Vàng, Keo Ngựa, Tre Mắn, An Tây, Hòn Nước, Phú Dự… Ngày 17-1-1979, các tàu PGM 603, 607, 615 của Hải đoàn 127 vận chuyển và yểm trợ cho bộ binh của Tiểu đoàn Hòn Đốc đổ bộ chiếm Đảo Hòn Trọc (Đảo Wai), 1 biên đội khác của Hải đoàn 127 gồm 2 tàu PGM hiệp đồng với thuyền dân của huyện đội Phú Quốc chở Đại đội 2 Nam Du giải phóng Đảo Koh Tang.

Chiến dịch giải phóng biên giới Tây Nam và Campuchia của Hải quân Nhân dân Việt Nam mà trong đó các tuần duyên hạm PGM đã đóng một vai trò hết sức đắc lực đã kết thúc với thắng lợi hoàn toàn. Với thành tích chiến đấu xuất sắc, cùng với nhiều đơn vị khác của Hải quân, ngày 20-12-1979, Hải đội 811 (Hải đoàn 2, Hạm đội 171) với các tàu PGM làm nòng cốt được tuyên dương danh hiệu Đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

 

Thực hiện nghĩa vụ quốc tế – bảo vệ Tổ quốc từ xa

Trên thực tế, mặc dù lãnh thổ Campuchia đã được giải phóng nhưng quân Khmer Đỏ chưa bị tiêu diệt hoàn toàn. Được các thế lực ngoại quốc trong khu vực và trên thế giới hà hơi, các nhóm tàn quân phản động tiếp tục duy trì các hoạt động chống phá cách mạng Campuchia. Vì vậy Quân Tình nguyện Việt Nam – bao gồm cả lực lượng hải quân ngay lập tức phải bước vào cuộc chiến đấu mới, tiếp tục truy quét tàn quân địch, giúp nước bạn giữ vững thành quả giải phóng.

Trên hướng Koh Kong, để ngăn chặn quân Khmer Đỏ đi lại phía ngã 3 sông Kep, tạo thế tấn công vào đất liền, ngày 1-2-1979, phân đội PGM của Hải đoàn 127 cùng 1 đại đội pháo 85mm yểm trợ cho  Đại đội 11, Tiểu đoàn 6, Lữ đoàn hải quân đánh bộ 101 đổ bộ tấn công chiếm điểm cao 27 sau 8 giờ chiến đấu, và đưa đại đội pháo 85mm lên điểm cao khống chế địch.

Tàu hải quân thuộc Hải đoàn 127, Vùng 5 Hải quân tham gia chiến đấu ở Campuchia, tháng 1-1979. 

Đầu tháng 5-1979, Tiền phương Bộ Tổng Tham mưu, Bộ Tư lệnh Hải quân chính thức giao cho Vùng 5 Hải quân thực hiện nhiệm vụ quốc tế, trong đó giúp bảo vệ toàn bộ vùng biển, đảo của Campuchia, đồng thời tiếp tục chiến đấu truy quét tàn quân Khmer Đỏ và giúp nước bạn xây dựng chính quyền.

Lúc này, các tàu PGM của Vùng 5 Hải quân trở thành lực lượng nòng cốt đảm nhiệm vai trò trực chiến trên biển, có nhiệm vụ tuần tra bảo vệ Cảng Kampong Som, kiểm soát vùng biển từ Ream, Koh Kong tới đường hải biên Campuchia – Thái Lan, xua đuổi tàu cá Thái Lan đánh bắt trái phép, đồng thời phục kích ngăn chặn hoạt động xâm nhập của các tàu gián điệp biệt kích, tàu tiếp tế đường sông biển cho các nhóm vũ trang phản động Campuchia. Các đơn vị hải quân Quân Tình nguyện Việt Nam phải thực hiện nhiệm vụ trong điều kiện quân số, trang bị suy giảm nghiêm trọng, khí tài xuống cấp, hư hỏng, chỉ có thể bảo đảm hoạt động cho 30-40% tàu chiến đấu. Tuy nhiên những đợt hoạt động vây bắt hàng năm với sự tham gia của các tàu PGM đã bắt giữ hàng chục tàu thuyền, xua đuổi hàng trăm chiếc, góp phần ngăn chặn xâm nhập của địch qua đường biển và hỗ trợ kịp thời cho các hoạt động truy quét trên bộ.

Đầu năm 1989, Vùng 5 Hải quân chuyển giao phần lớn vùng biển Campuchia cho Hải quân Campuchia quản lý. Lực lượng PGM lúc này chỉ còn lại 3 tàu – trong đó có 1 chiếc hoạt động được tham gia duy trì tuần tra vòng ngoài trên tuyến đảo Thổ Chu – Hòn Trọc – Koh Tang và phía bắc Phú Quốc.


Bộ đội Hải quân Quân Tình nguyện Việt Nam rút về nước, tháng 9-1989. 

Sau hơn 10 năm thực hiện nghĩa vụ quốc tế, tháng 9-1989, Quân Tình nguyện Việt Nam rời Campuchia về nước. Ngày 23-9-1989, các đơn vị cuối cùng của bộ đội Hải quân mà đại diện là Vùng 5 Hải quân lên tàu rời Cảng Kampong Som cập bến Phú Quốc, hoàn thành thắng lợi nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc từ xa. Sau khi trở về Việt Nam, 2 tàu PGM cuối cùng vẫn tiếp tục phục vụ trong đội hình Hải đội 512 tàu tuần tiễu, Lữ đoàn 127, Vùng 5 Hải quân cho đến giai đoạn đầu thập niên 1990 và sau đó được loại biên, kết thúc sứ mệnh lịch sử của mình trong biên chế Hải quân Nhân dân Việt Nam.